Dharma’nın Temel İlkeleri:
Kozmik Düzenin ve Etik Yaşamın Rehberi

Hint düşünce geleneğinde merkezi bir kavram olan “Dharma”, bireysel ve kozmik düzeyde düzeni, adaleti ve uyumu temsil eder. Sanskritçede “taşımak”, “sürdürmek” anlamına gelen kelime kökünden türeyen Dharma, evrenin düzenini sürdüren ahlaki, toplumsal ve kozmik yasaları ifade eder. Kozmik Dharma, evrenin düzenini sağlayan evrensel yasa olarak tanımlanırken Toplumsal Dharma, toplum içinde bireylerin rollerini belirleyen görevlerdir. Bireysel Dharma ise kişinin kendi doğasına, becerisine ve yaşam koşullarına uygun etik sorumluluklarını ifade eder.

Dharma’nın ana ilkesi “uyum ve denge”dir. Özü, yaşamın tüm düzlemlerinde dengeyi korumaktır. Yalnızca dışsal bir yasa değil, aynı zamanda etik bir yaşam biçimi önerdiği için etik yapısı Ahimsa (şiddetsizlik), Satya (doğruluk), Asteya (çalma yasağı), Brahmacharya (özdenetim), Aparigraha (kanaatkârlık), Svadharma (bireysel sorumluluk), Sanatana Dharma (evrensel düzen), Karuna (merhamet) ve Daya (sevecenlik) gibi ilkelerle somutlaşır.

​

1. Ahimsa (Şiddetsizlik)

Hiçbir canlıya zarar vermemek, düşünce, söz ve eylemde şiddetten kaçınmak olarak tanımlanır. Ahimsa, hem fiziksel hem de zihinsel düzeyde barışçıl bir yaşam sürmeyi ifade eder. Bu ilkenin amacı evrensel uyumu ve tüm canlılara karşı merhameti korumaktır.

2. Satya (Doğruluk)

Gerçeğe bağlık kalmak, dürüstlükten sapmamak Dharma’nın ikinci ilkesidir. Satya, söz, düşünce ve davranış tutarlılığı anlamına gelir. Gerçekle uyumlu yaşamak, bireysel ve toplumsal güveni sağlamak amacını taşır.

3. Asteya (Çalmamak / Başkasının Hakkına Girmemek)

Başkasına ait olanı, izinsiz almamak diye tanımlanan Asteya, sadece maddi hırsızlıkları değil, aynı zamanda fikir, zaman ve fırsat çalmaktan da kaçınmayı kapsar. Bu sayede adil, hakkaniyetli ve saygı temelli ilişkiler kurulması mümkün olur. 

4. Brahmacharya (Özdenetim / Ölçülülük)

Duygular, arzular ve bedensel dürtüler üzerinde denetim kurmayı anlatır. Bu sayede kişi enerjisini bilgi, erdem ve maneviyat yönünde kullanarak ruhsal disiplinini sağlar ve dengeli bir yaşam sürer.

5. Aparigraha (Kanaatkârlık / Tutkusuzluk)

Gereksiz sahiplenmeden, aşırı arzudan ve maddi bağımlılıktan kaçınmayı ifade eder. Maddi eşyaların geçici doğasını kavradığımızda, içsel özgürlük ve zihinsel huzur elde etmemiz kolaylaşır. 

6. Svadharma (Kişisel Görev / Bireysel Sorumluluk)

Kişinin kendi doğasına, sahip olduğu yeteneklerine ve yaşam koşullarına uygun olarak görevini yerine getirmesi gerekir. Böylece her birey kendi “doğru yolu”nu bulabilir. Bireysel potansiyelin gerçekleştirilmesiyle bireyin toplumsal uyuma katkı sağlaması amaçlanır. 

7. Sanatana Dharma (Evrensel Düzen / Kozmik Yasa)

Tüm varoluşu düzenleyen evrensel yasa, doğanın ve ahlakın temel ilkesi olarak tanımlanan Sanatana Dharma, evrenin işleyişinde adalet, denge ve düzenin var olduğunu kabul etmek anlamına gelir. Bireysel eylemlerin evrensel düzene uygun hale getirilmesi amaçlanır.

8. Karuna (Merhamet / Şefkat)

Özellikle Budist Dharma’nın vurguladığı bir ilke olan Karuna, başkalarının acısını paylaşmayı, onu azaltmaya çalışmayı anlatır. Birey, empati yoluyla etik davranışını geliştirirken tüm canlılarla olan karşılıklı bağımlılığını da fark eder.

9. Daya (Sevecenlik / İyilikseverlik)

Her varlığa karşı iyi niyet, nezaket ve dostluk beslemek olarak tanımlanır. Kötülüğe kötülükle değil, iyilikle karşılık vermeyi gerektirir. Bu sayede toplumsal uyum ve bireysel huzur güçlenir.